Titel overzichtspagina

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Concierto de Aranjuez, voor de helft onzichtbaar

Geschreven door John Valk

Van Stevie Wonder, Ray Charles, Jose Feliciano, Andrea Bocelli en Jules de Korte is bekend dat zij behalve zanger ook nog blind zijn. Maar als je de gemiddelde Nederlander zou vragen "ken je soms ook een  blinde componist", dan zal hij het antwoord denk ik schuldig moeten blijven. Tenzij je toevallig op de Spaanse televisie de documentaire hebt gezien "La Mitad Invisible" (de helft onzichtbaar) over het "Concierto d'Aranjuez'' voor gitaar en orkest van de blinde componist Joaquin Rodrigo (1901-1999).

Bewerkingen 

Dit stuk, met name vanwege het meeslepende middendeel, is misschien wel het meest gespeelde Spaanse klassieke muziekwerk aller tijden. Het bekende thema hoor je te pas en te onpas terug in begeleidingsmuziek bij inzamelingsacties, reclames, vocale bewerkingen door o.a. de libanese zangeres Fairuz, door Demis Roussos. Niet met alle bewerkingen was de componist even blij. Maar er zijn gelukkig positieve uitzonderingen zoals het fijnzinnige blazersarrangement van jazzcomponist Gil Evans met de trompetsolo's van Miles Davis in "Sketches of Spain'' en de recente opnames van de op dit moment misschien wel beste Spaanse flamencogitarist Vincente Amigo.

Ontstaan

Rodrigo schreef de muziek in Parijs, in 1938, in braille (zie afbeelding rechts). Daar was hij nog voor het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog naar toe gegaan om les te nemen bij Paul Dukas. Het toentertijd ongewone idee van een concert voor gitaar en orkest werd hem in Bilbao aangereikt door de Spaanse gitarist  Regino Sainz de la Maza, die we ook in de documentaire aan het woord zien. Mooi is dat er nog veel filmopnames bewaard zijn gebleven van de hoofdrolspelers, van deze gitarist en ook van Rodrigo zelf. Mooi is ook dat in die documentaire de aanleiding, zijn drijfveren, zijn inspiratie zo tastbaar worden gemaakt.

Het paleis te Aranjuez

De muziek grijpt terug naar cultuur van het Spaanse hof in het koninklijk buitenverblijf te Aranjuez even buiten Madrid. Inspiratie vond de Spaanse componist in herinneringen aan de geur van oleander, de smaak van aardbeien en asperges, het geritsel van de bladeren boven het stromende water van de rivier, het geluid van de de fonteinen en de vogels. En je ziet Rodrigo in de documentaire met zijn handen de met porselein gedecoreerde wanden van de paleisvertrekken aftasten. Naast het teruggrijpen naar hoofse Spaanse cultuur hoor je ook de volksmuziek terug in dit concert en de sfeer van de arena. Af en toe imiteert het orkest de gitaar, dan weer is de gitaar nadrukkelijk aanwezig, een andere keer vervult de gitaar een begeleidingsrol. Rodrigo was pianist, geen gitarist, dat verklaart misschien de soms lastige passages in het snel moeten overgrijpen van posities. Rodrigo liet zich alleen in het begin van zijn studietijd nog beinvloeden door moderne stromingen in de klassieke muziek. In zijn verdere ontwikkeling bleken hem tonaliteit, romantiek, authentieke Spaanse cultuur beter te liggen. Uit de documentaire komt niet duidelijk naar voren wat de invloed is geweest van de Spaanse burgeroorlog. Die wordt zelfs niet of nauwelijks genoemd. Toen die uitbrak, verviel zijn toelage die hij kreeg als conservatorium student in Parijs. Misschien dat hij door de verschrikkingen van deze burgeroorlog nog sterker teruggreep op historische culturele verworvenheden.

Premiere

Aanvankelijk wilde Rodrigo het concerto d''Aranjuez in Madrid in premiere laten gaan. Dat ging niet door. Wat de documentaire niet vermeldt, is dat Madrid net een belegering achter de rug had, gepaard gaande met een grote hongersnood. Onduidelijk is of dat van invloed geweest is. Op 9 november 1940 vond de premiere plaats in het  Palau de la Música Catalana in Barcelona, meer gebouwd in de geest van Gaudi op bijzonder materiaalgebruik en vormgeving dan op verantwoorde akoestiek. Met de trein vanuit Madrid op weg naar die premiere raakte Rodrigo even in paniek bij de gedachte dat de gitaar wellicht helemaal niet te horen zou zijn temidden van de orkestklank. Het concert sloeg in als een bom. Successen volgden alsnog in Madrid, alvorens de muziek zich over de hele wereld verspreidde. In de wandelgangen wordt wel eens getwijfeld aan de herkomst van het concert, omdat het overige oeuvre van Rodriga qua stijl zo sterk afwijkt. De stad Aranjuez dacht er een paar jaar geleden goed aan te doen een standbeeld voor Rodrigo op te richten. Daar zag men van af  toen de nazaten lieten weten dat alleen tegen een fors bedrag toe te willen staan.         

Collectie Bibliotheek Rotterdam

Bibliotheek Rotterdam beschikt over een uitgebreide collectie bladmuziek van o.a. liederen, gitaar en pianowerken van Joaquin Rodrigo.  Op de afbeelding rechts de omslag van de pianobundel Spanish Nights met diverse ook voor de geoefende amateurpianist speelbare muziek.

Links

Lees verder

Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Word je een betere muzikant als je bladmuziek kunt lezen?

Geschreven door John Valk

Alle vier de Beatles. Elvis Presley. Jimi Hendrix. Jimmy Page. Eric Clapton. B.B. Koning. Stevie Ray Vaughan. The Bee Gees. Eddie Van Halen. Robert Johnson. Slash. Angus Young van AC / DC. Tony Iommi van Black Sabbath. Tom Morello van Rage Against the Machine. Adam Jones van Tool. James Hetfield van Metallica. Danny Elfman. Stevie Wonder. Dave Brubeck. Andrea Bocelli. Wes Montgomery. Jimmy Smith. Charles Mingus. Erroll Garner. Irving Berlin. Chet Baker. Pete Townsend. Tori Amos. Jerry Garcia. Bob Dylan. Kurt Cobain. Taylor Swift. Bob Marley, John Ewbank. 

Een lange rij van illustere muzikanten, John Ewbank schreef zelfs muziek voor onder andere Marco Borsato, maar wat hebben deze mensen gemeen? Welnu, ze konden geen van allen muziek lezen. En ze hadden dat ook niet nodig om de meest fantastische nummers voort te brengen.

Bladmuziek of niet?

Muzieknotatie heeft zijn nut, maar is geen absolute voorwaarde om je dromen, je doelen en ambities waar te maken als muzikant. Misschien komt dat voor sommigen neer op ketterij, maar in de 21ste eeuw is het lezen van muziek minder essentieel voor het maken van muziek dan ooit, aldus Robbie Gennet, (zie afbeelding boven) de auteur van The Key of One, een "notatievrije" benadering van het begrip van muziek en het ontwikkelen van je eigen stijl of stem. In de tijd voorafgaand aan de uitvinding van radio en grammofoon was je als luisteraar indirect aangewezen op bladmuziek, die gebruikt werd om bestaande muziek in een live situatie te reproduceren. Was tot voor kort nog de cd het commerciële middel om muziek te verspreiden, in de afgelopen eeuwen was dat bladmuziek. Maar de tijden zijn veranderd. Met jazz en blues ontstonden nieuwe stijlen, die meer dan ooit in het teken van improvisatie stonden op basis van melodie en onderliggende akkoordstructuur. Met de popmuziek ontstond, kort door de bocht het op drie akkoorden gebaseerde nummer. En uiteraard kunnen muzikanten veel meer dan ooit gebruik maken van digitale hulpmiddelen om ideeën uit te werken, om begeleidingen te genereren, beats te maken et cetera. Muziek gemaakt zonder bladmuziek is daarom niet minder waardevol dan wanneer deze tot stand was gekomen op basis van het kunnen lezen en ook schrijven van muzieknoten, aldus Gennet.

Muziekonderwijs zonder bladmuziek?

Maar muziekonderwijs zonder enige vorm van muzieknotatie heeft zich tot nu toe bewezen als een onaantrekkelijke optie in die zin dat het muziekonderwijs haar bestaansrecht mede ontleent aan de inzet van bladmuziek. Daarbij stelt Gennet dat bladmuziek voor beginnende muzikanten belemmerend werkt omdat het lezen van bladmuziek een nog aan te leren vaardigheid vergt, die niet direct gekoppeld is aan muzikale creativiteit of het herkennen van en werken met muzikale concepten. Zou Bob Marley de artiest geworden zijn die hij was als hij op een conservatorium had gezeten? Gennet betwijfelt het. Wel moet aangetekend worden, dat veel nummers van de Beatles nooit tot stand waren gekomen zonder de bijdrage van arrangeur George Martin. En veel grammofoonplaten van bekende popgroepen uit de jaren 60 en 70 leunden qua uitvoering in werkelijkheid op ervaren studiomuzikanten (The Wrecking Crew).

"I don't know anything about music. In my line you don't have to." - Elvis Presley

In Nederlandse onderwijskringen begint wel meer en meer het besef door te dringen dat je je ten aanzien van bijvoorbeeld klassieke pianomuziek uit de romantiek niet meer in alle gevallen strikt aan de muzieknotatie hoeft te houden. Men staat op de Nederlandse conservatoria meer open voor vrije interpretatie, wat voor de muzikant meer vergt dan louter kennis van het muziekschrift.

Weerstand

Aanvankelijk stuitte Gennet met het manuscript van The Key of One op weerstand bij uitgeverijen vanwege het ontbreken van muzieknotatie. Het duurde jaren voordat hij bij Alfred Publishing, een vooraanstaande uitgeverij van educatieve muziekboeken, begrip kon kweken voor zijn benadering om beginnende muzikanten niet alleen klaar te stomen voor het reproduceren van muziek, maar ze ook vaardigheden bij te brengen voor het maken van eigen muziek, ze een eigen stem en stijl te laten ontwikkelen, maar ook voor een voldoende getraind gehoor om andere muziek te kunnen interpreteren. Gennet betoogt dat het waardevoller is muziek te kunnen aanpassen en erop te improviseren binnen de context van een live optreden, dan strikt gebonden te zijn aan een inflexibele muzieknotatie. En dat is een van de tekortkomingen van muzieknotatie volgens hem, het levert je geen begrip op van de onderliggende muzikale taal. Wie goed van blad kan lezen, leert muziek niet als een vrije taal te gebruiken, ook niet samen met andere muzikanten. Je zou het kunnen vergelijken met een gesprekssituatie, waarin je voordurend van een blaadje leest.

"As long as the two of us know what we're doing- i.e. John and I- we know what chords we're playing and we remember the melody, we don't actually ever have the need to write it down. Or to read it." - Paul McCartney

Pleidooi voor notatievrij muziekonderwijs

Gennet gaat zelfs zover te beweren dat de hits die bovenstaande artiesten voortbrachten, alleen maar hadden kunnen ontstaan zonder gebruik te maken van traditionale notatie. Wat belangrijk is volgens hem, is hoe je oor de structuur van muziek interpreteert. Daarbij zijn in eerste instantie je leesvaardigheden nutteloos. Die worden pas nuttig als je inzicht hebt in hoe muziek gestructureerd is. Maar noodzakelijk is het volgens hem in de populaire muziek niet, op voorwaarde dat je oog hebt voor akkoordstructuren, akkoordpatronen en melodisch verloop.

"It's all down to a chord sequence. I could be fiddling on the piano and just looking at the lyrics and I'll play two chords together and I'll think "Oh, that sounds really good." You stumble on things by accident. Certainly, chords are very important and melody is very important. I could write a melody to more or less anything." - Elton John.

Gennet vraagt zich af hoe de traditionele muziekscholen zich meer open kunnen stellen voor een meer holistisch opvatting van muziek en meer ruimte vrij kunnen maken voor een gelijkwaardig “notatievrij” muziekonderwijs: “Wat jammer dat getalenteerde muzikanten op muziekscholen afhaken simpel omdat ze geen behoefte hebben om muziekschrift te leren lezen.”

Om je een instrument eigen te maken of te leren zingen ben je niet meer louter gebonden aan het traditionele muziekonderwijs maar kun je je ook bekwamen met behulp van digitale tools en bijvoorbeeld instructiefilmpjes op YouTube. Zijn overtuiging en mening moet je natuurlijk zien in de context van het Amerikaanse muziekonderwijs. Ik vraag me af in hoeverre zijn visie leeft in Nederlandse muziekonderwijskringen.

Deze blog is gebaseerd op een artikel in de Huffington Post.

Lees verder

Mozart en Sinterklaas

Mozart en Sinterklaas

Geschreven door John Valk

Wat hebben Sinterklaas en de componist Mozart gemeen? Niet veel, zou je zo op het eerste gezicht zeggen, maar bij het beluisteren van Mozarts Haffner Serenade zie en hoor je in gedachten de stoomboot al aankomen. De melodie van “Zie ginds komt de stoomboot” duikt in deze compositie steeds herkenbaar op, maar dan in een mineur (kleine terts) toonsoort in plaats van majeur (grote terts) toonsoort:

Dat wil hier zeggen dat de afstand tussen de vierde klinkende toon en de vijfde klinkende toon van de melodie kleiner is dan in het Sinterklaasliedje. Muziektheoretisch wil het zeggen dat als we de gebruikte tonen op een rijtje zetten van laag naar hoog, de afstand tussen de grondtoon en de derde toon kleiner is. In klassieke stukken, waarvan de titel verwijst naar een vorm of soort bezetting bijvoorbeeld 'Sonate' of 'Trio' wordt de naam van de toonsoort gebruikt om onderscheid te maken tussen de deze stukken, bijvoorbeeld Sonate in C grote terts of Sonate in C kleine terts. En C wil zeggen dat toonhoogte C de grondtoon is.

Klik op de playknop om achter elkaar te luisteren naar de Sinterklaasmelodie in grote terts en Mozarts muziek in kleine terts en probeer te bepalen welke toon het onderscheid uitmaakt:

Wil je deze muziek spelen, dan vind je in Bibliotheek Rotterdam een uitgebreide collectie bladmuziek met Sinterklaasklaasliedjes te leen voor allerlei bezettingen. 

Lees verder

Hoe componeer je een hitsong?

Hoe componeer je een hitsong?

Geschreven door John Valk

Iedereen, muzikant of geen muzikant, heeft er waarschijnlijk weleens in stilte aan gedacht: het bedenken van die ene hit! Er bestaat geen eenduidig recept voor het schrijven van een een hit. Je kunt er wel van uitgaan dat een hit in de popmuziek bijna altijd vocaal is en een pakkende melodie heeft.

Een pakkende melodie

Ga maar na. Heb je een pakkende melodie gehoord, dan blijft die je bij, je neuriet het moeiteloos dagen later nog na. Zelfs bekende componisten moeten soms bekennen dat het verzinnen van een pakkende melodie niet hun sterkste kant is. Arrangeren, instrumenteren, harmoniseren kun je voor een groot deel aanleren. Een pakkend melodietje in je op laten komen lijkt een gave te zijn. Richard Strauss is de componist van onder andere Also Sprach Zarathustra, waarvan de beginmaten als tune voor film (Space Odessey) en reclamedoeleinden (Silan zacht wasmiddel) zijn ingezet. Toch was hij min of meer jaloers op een componist als Mozart, die in zijn ogen de ene prachtige melodie na de andere uit zijn mouw leek te schudden. Schubert, musicalcomponisten als Jerome Kern, Irving Berlin en Richard Rogers, filmcomponist Ennio Morricone, maar ook Harry Bannink en Vader Abraham zijn en waren meesters in het verzinnen van pakkende melodieën. Maar met louter een korte leuke melodie ben je er nog niet. Charlie Chaplin werd wereldberoemd met het nummer 'Smile' voor de film 'Modern Times' uit 1936, maar...

"Chaplin had weinig op met de muziek. Hij murmelde soms de melodie. Met een paar vingers speelde hij soms wat accoorden." Dat vertelde David Raksin me eens, toen ik materiaal aan het verzamelen was voor een filmmuziektentoonstelling. Niet Chaplin, maar Raksin, die was ingehuurd als muzikale assistent, werkte Chaplins melodische ingeving verder uit tot een volledige compositie. Toch staat "Smile" bekend als een compositie van Chaplin. En het succes van de Beatles was niet alleen te herleiden tot de compositorische verrichtingen van John Lennon en Paul McCartney. George Martin, ook wel de vijfde Beatle genoemd, kleedde de muzikale ideeen vaak verder aan met de juiste harmonische ondersteuning en instrumenten. In zijn boek All you need is ears doet hij daar op een boeiende manier verslag van.

Tips

Zoals ik al eerder zei, er is geen eenduidig recept voor het schrijven van een hit. Wel zijn er een paar aspecten, waar je aan kunt denken:

  • Wil ik in een bepaalde stijl schrijven? Het succes van een groep als Rowwen Hèze is deels te danken aan de keuze voor een mix van folk, fanfare en Tex-mex, een muzikale stijl, afkomstig uit het grensgebied van Mexico en de Verenigde Staten. The Police had het succes van hun nummers deels te danken aan de keuze voor de Reggae als muzikale ondergrond. Geen enkele hit is volledig orgineel. Luisteraars hebben altijd een bepaald referentiekader nodig, momenten van herkenning. De combinatie "paardenmiddel" en iets eigens daaraan toevoegen vormt de basis van succes.

  • Laat ik me inspireren door een bepaalde tekst, een gedicht, en wil ik daarbij het ritme en de stemverheffingen terug laten komen in een melodie? Of laat ik me door iets buitenmuzikaals inspireren: de natuur, en natuurlijk de liefde, gelukkig of ongelukkig !Of is de muziek voor een bizondere gelegenheid bestemd? Wil je dat er ook op gedanst kan worden?

  • Kan ik uitgaan van een kort motief en dat verder uitwerken of laat ik me leiden door een melodie of een meer ritmisch patroon, een riff, wat voor vorm heb ik voor ogen hoe bouw ik spanning op, welk spanningsverloop heb ik voor ogen?: intro, couplet, bridge, refrein,slot? Of herhaling van een melodie of motief,maar dan door andere of meer instrumenten gespeeld? Welke instrumenten kies ik daarbij, laat ik ze in een bepaald ritmisch patroon spelen? Welke akkoorden kies ik als begeleiding ? Als je voor een bepaalde zanger(es) schrijft, dan heeft die zeker voorkeur voor een bepaalde ligging, toonsoort. Ga ik die toonsoort gedurende het muziale verloop aanpassen? Geeft een tegenmelodie een extra dimensie? Welk tempo past daarbij? Wat tokkelen op de gitaar, wat neurien, wat spelen op de toetsen kan helpen in het ontstaan van een stuk. Leg je rudimentaire ideeen vast,door ze op te nemen of even te noteren in notenschrift, maar laat je niet teveel leiden door bladmuziek. Gebruik eventueel een computerprogramma, dat een begeleiding genereert. Laat je ideeen even liggen om er op een later moment weer fris tegenaan te kijken. Of werk met z'n tweeën.

  • Daarnaast zijn er natuurlijk ook buitenmuzikale factoren die bepalen of je succes hebt. Voel je de geest van de tijd aan? Een visueel element, een stukje performance, een clip toevoegen kan helpen. Wie weet word je ontdekt via Youtube? Weet je tv-, radiomakers, DJ's te interesseren?

  • Een Spaans bedrijf heeft een computertest ontwikkeld, waarmee voorspeld kan worden of een nummer een hit kan worden. Het heet HSS (Hit Song Science)

  • Veel informatie over songs, video's, interviews met songschrijvers op Songfacts.

Collectie Bibliotheek Rotterdam

Uit de collectie van Bibliotheek Rotterdam, met veel (inside) informatie over het schrijven van hit songs.

  • Popmuziek. Artikelen, gebaseerd op praktijkervaringen, over arrangeren, het schrijven van een song door o.a. Paul Simon, Sting , Sondheim over uitvoering en bespeling van verschillende instrumenten, over opnemen en muziekindustrie.

  • Song- en liedteksten schrijven van cabaret tot rock. Door Yke Schotanus.

  • Een goed lied zingt zichzelf; hoe schrijf je een kinderlied. Door Jeroen Schipper.

  • Inside songwriting getting to the heart of creativity. Door Jason Blume. Gids voor het schrijven van de lyrics van popsongs.

  • Tunesmith, inside the art of songwriting. Door Jimmy Webb.

  • How to write a hit song the complete guide to writing and marketing chart-topping lyrics & music. Door Molly-Ann Leikin. Handleiding voor het componeren, schrijven en marketen van popsongs.

  • Songwriting for dummies. Door Jim Peterik, Dave Austin, Mary Ellen Bickford.

  • Songwriting: a structural approach. Door Robert Alen Berger.

  • De X-factor, een must voor sterren. Door Henkjan Smits. Alles wat je moet weten om een echte ster te worden.

  • American popular song the great innovators, 1900-1950. Door Alec Wilder.

  • How to write songs on guitar. Door Rikky Rooksby.

  • All you need is ears. Door George Martin.

Lees verder

Klassieke bladmuziek op je tablet via Nkoda

Klassieke bladmuziek op je tablet via Nkoda

Geschreven door John Valk

Ben je op zoek naar digitale bladmuziek? Er is een nieuw platform, Nkoda, waar John Valk in deze blog meer over vertelt. 

Waar je voorheen voor een brede keuze aan digitale bladmuziek terecht kon bij Scribd, Petrucci-Bibliotheek (IMSLP), Choral Public Domain Library, PASS, Muziekschatten en Musescore, kun je tegenwoordig ook terecht bij Nkoda.

De toegang tot het aanbod aan partituren verloopt via een app, die zowel voor de iPad als voor Android-gestuurde tablets beschikbaar is. Je kunt bladmuziek als pdf downloaden, betekenen en bewaren in je eigen profiel en delen met andere Nkoda-gebruikers.

Wat maakt deze app zo bijzonder?

Vooraanstaande uitgevers stellen via deze app bladmuziek beschikbaar, om een paar namen te noemen: Bärenreiter, Boosey & Hawkes, Breitkopf, Leduc, Salabart/Durand/Eschig, Ricordi, Sikorski en Music Sales classic. Grote afwezigen zijn vooralsnog onder meer: Peters, Universal, Schott en Henle, hoewel Henle zelf ook via een eigen app haar uitgaven ter beschikking stelt.

Ook orkestmateriaal vind je in deze app terug, met uitzondering het deel dat alleen voor de verhuur is bestemd. De recensies roemen de omvang van de digitale collectie, maar laten ook kritische geluiden horen over de zoekfunctie en de wisselende kwaliteit van de pdf's. Al met al zeker een welkome aanvulling op het bestaande aanbod aan digitale partituren.

Een abonnement op Nkoda kost € 9,99 per maand of € 99,99 per jaar. Je kunt de app 2 weken gratis uitproberen.

 

Lees verder

Met Noteflight online bladmuziek vastleggen en delen met anderen

Met Noteflight online bladmuziek vastleggen en delen met anderen

Geschreven door John Valk

In een eerdere blog schreef ik over computerprogramma’s en apps waarmee je bladmuziek kunt opmaken. Dat ging dan om muzieknotatieprogramma’s en apps die je moest downloaden en installeren.

Noteflight

Noteflight was het eerste programma, waarmee je direct online, via internet, aan de slag kon gaan. Ook de communitygedachte speelde van meet af aan een belangrijke rol in de vormgeving van dit platform. Je kunt je werk hier met iedereen of in een besloten groep delen. Behalve het exporten van composities naar pdf kun je deze ook makkelijk embedden op webpagina’s in de vorm van afspeelbare notenvoorbeelden. Alle bladmuziekvoorbeelden in mijn blogs zijn op die manier aangemaakt. Noteflight kent inmiddels meer dan 3.5 miljoen gebruikers wereldwijd. De site van Noteflight richt zich ook op het muziekonderwijs met een volledig ingerichte leeromgeving met alle mogelijke vormen van interactie tussen leraren en leerlingen.

Bezoek de website van Noteflight om zelf aan de slag te gaan. Het aanmaken van een account is gratis voor de basisfuncties. Wil je meer functionaliteit, dan ga je betalen.

Grootste muziekuitgever

Hal Leonard, ‘s werelds grootste muziekuitgever is al enige jaren vertegenwoordigd op dit platform. En sinds kort kun je ook zelfstandig niet alleen je composities klaar voor publicatie maken, maar deze ook auteursrechtelijk geborgd te koop aanbieden via een 'marketplace'. Hier komen dus alle fasen in de traditionele productieketen, van muziek schrijven tot publicatie bij elkaar.

Alle partituren worden verkocht als bladmuziekbestanden, die je kunt uitprinten, opslaan als pdf, af kunt spelen en kunt transponeren naar de gewenste toonaard. Larry Morton, directeur van Hal Leonard is enthousiast: "We are pleased to offer this easy and legal solution for self-publishing music, which will consistently increase the variety and depth of arrangements available to the market."

Luistervoorbeeld en tutorials

In onderstaande luistervoorbeeld een toonladder uit mijn blog over het notenschrift, een opeenvolging van noten met afstanden in hele en halve toonhoogten. Klik op de afspeelknop of op de Noteflight (om de volledige opmaak te zien):


Noteflight bezit een Youtubekanaal met allerlei tutorials. Om een indruk te geven:

Lees verder

‘Het is over’ van Harry Bannink en Annie M.G. Schmidt muzikaal ontleed

‘Het is over’ van Harry Bannink en Annie M.G. Schmidt muzikaal ontleed

Geschreven door John valk

In mijn vorige blog, Annie M.G. Schmidt, mijn muze, ging ik uitvoerig in op de muzikale onderbouwing van de tekst van ‘Vluchten kan niet meer’. Ik gaf toen aan een volgend artikel te wijden aan Het is over uit de musical Heerlijk duurt het langst uit 1967. Die keuze was min of meer onbewust gemaakt. Het eerste nummer is één van zijn bekendste stukken, en het tweede nummer is typerend voor de jaren zestig waarin echtscheiding en het bespreekbaar maken daarvan steeds minder als moreel verwerpelijk werd gezien. Een druppel op de plaat, deze twee liedjes, geput uit een repertoire van de meer dan 2000 liedjes die Harry Bannink componeerde, en waarvan die op teksten van Annie M.G. Schmidt misschien wel het meest tot de verbeelding spreken. Al wil ik daarbij niet voorbij gaan de uitzonderlijke kwaliteit van de teksten van onder andere Willem Wilmink en Hans Dorrestijn, die ook veel met Harry Bannink hebben samengewerkt.

Toonzetter

Bannink zag zichzelf zoals ik in mijn vorige blog aangaf meer als toonzetter dan als componist, toonzetter in de zin van teksten voorzien van een muzikale ondersteuning. Hij was ook kritisch op de aangeleverde teksten. De teksten van Annie zijn moeilijk op muziek te zetten, er zit geen regelmatig ritme in en vaak ontbreken rijmwoorden. Componist Harry Bannink kon hier als geen ander mee overweg. In tegenstelling tot het lied Vluchten kan niet meer bestaat er van Het is over geen officiële bladmuziekuitgave. 

Het is over

Ik ben voor de muzikale analyse uitgegaan van de toonsoort A kleine terts/ Am waarin Jenny Arean dit lied in onderstaande opnname op een onnavolgbare wijze vertolkt. Onvoldoende kennis van muziektheorie? Lees mijn blogs over Notenschrift en Toonladders en akkoorden

 

Wat me meteen opviel bij toen ik beide nummers, Vluchten kan niet meer en Het is over naast elkaar legde, dat ze in het muzikale basismotief gebruik maken van hetzelfde toonmateriaal. Harry Bannink houdt dit alleen ritmisch van elkaar afwijkende basismotief klein met minimale toonsafstanden, een dalende lijn van drie tonen binnen een kleine tertsafstand. Zijn melodievoering ligt dicht tegen die van de menselijke stem aan. Mooi zingerij, daar hield hij niet van.

(Klik op het driehoekje linksboven om de muziek bij het notenbeeld te beluisteren):

 

Er is hier bewust gekozen voor de kleine terts en niet een grote terts.  Harry Bannink zou drie maanden over dit lied hebben gedaan. Het stuk begint als een recitatief, bijna gesproken muziek, muzikaal ademend op de tekst.

 

De zangeres verwoordt wat de scheiding met haar doet en richt zich tevens tot de nieuwe geliefde van haar man. “T'is over ….Hij zegt me niets meer. Ik ben vrij. ’tis over hij doet me niets meer”. Op dat moment verandert de sfeer door de harmonische sprong in de begeleiding, niet naar een voor de hand liggende A grote terts, maar naar C#  grote terts als vijfde trap voor het F# akkoord op de tekst “En ik ben blij hij is voor mij alleen nog maar een heer”. Dat  F# akkoord is weer een vijfde trap voor het B grote terts akkoord op  “(een) heer”. De zin “En al die toestanden, dat hoeft niet meer” sluit het eerste couplet af om via een Dm akkoord met een prachtige tegenmelodie door de hobo in het arrangement voor orkest van Bert Paige op te lossen in een E7 akkoord op het woord “meer”, dat tevens de vijfde trap vormt voor en oplost in het beginakkoord A kleine terts/ mineur, de start van het het 2e couplet.

Dan begint de muziek te lopen met de tekst “Die man die thuiskwam, 's avonds laat” op een muzikaal motief dat zich een paar keer herhaalt in steeds langere uithalen met een begeleiding in A kleine terts afgewisseld door E7.  In dit couplet en de 4 coupletten hierna worden alle minder fraaie eigenschappen en ervaringen met de man opgesomd, afgewisseld door haar gelatenheid in de terugkerende zin “ze mag hem hebben”. De vierde keer lost de begeleiding met een E7 akkoord op bij het woord ‘hebben’ niet op in een  A kleine terts/mineur akkoord maar in een A grote terts. Dat klinkt muzikaal veel opener en versterkt nog eens extra het tevens bevrijdende gevoel van “ze mag hem hebben”. Dat A grote terts akkoord bepaald ook nog eens de begeleiding van het zesde couplet en vormt aan het slot van dit couplet “ze mag hem hebben”  de 5e trap, oplossend in een D akkoord, de 1e trap ten opzichte van A grote terts.

Dan volgt er een tussenzin “En al die reisjes naar Parijs..” op achtereenvolgens een B kleine terts/mineur en E7 akkoord. Er volgt een terugblik op gelukkiger tijden in het verleden, in Parijs. Dat wordt door de begeleidende instrumenten muzikaal gelijk ondersteund in de stijl van een Parijse musette accordeonwals. Hier houdt Bannink het qua muzikaal materiaal weer klein. Het zijn dezelfde tonen die het basismotief vormen als in het begin van het lied, maar nu in een grote terts setting …. Die mooie herinneringen duren maar één couplet. “Maar later ging hij zonder mij” zo slaat zij snel om in haar ontboezemingen.  Het couplet van drie regels en het volgende couplet van vijf regels “Hij  drinkt te veel..” verlopen qua begeleiding afwisselend in een D kleine terts/mineur en E7 akkoord. Melismatisch haalt Bannink even uit op de de tekst “Dan maar een fijn delirium”……

 

Je hoort vervolgens de muziek heftiger worden, de melodie is nu een lichte variatie op die van de tekst aan het begin “Die man die thuiskwam, 's avonds laat” nog steeds in de driekwarts maat van de wals wanneer ze zich tot de nieuwe geliefde van haar man richt: "Het valt niet mee hoor, mooie poes, je hebt er tact voor nodig, meid, nou leef je in een roze roes, maar dat gaat over mettertijd". Die heftigheid vertaalt zich direct een een dalende baslijn, in het gebeuk van de begeleiding op de tweede en derde tel van elke maat, een frequentere afwisseling van akkoorden.

 

Ook hier zijn het korte motieven die het melodisch verloop bepalen. Ze laat zich zó gaan in haar aanbevelingen voor de nieuwe geliefde dat ze zich ineens laat ontvallen: "Ik hoop maar dat je het verpest!" Dan komt ze weer bij zinnen : "...Wacht even. Waarom zeg ik dat? Wil ik hem terug?". De muziek staat dan ook weer even stil. De onderliggende begeleiding wisselt tussen een E7 en A kleine terst/mineur. De verbittering slaat direct weer toe in het volgende couplet: “Ik geef haar bitter weinig kans” muzikaal net zo heftig verbeeld als daarvoor in de begeleiding van een dreunende driekwarts maat. Tegelijk tekent ze hem helemaal uit “Hij is een kwetsbare figuur”, waar de begeleiding treffend even gas terugneemt.

Prachtig is de sprong naar haar kinderjaren: "Nu geef ik net als in mijn jeugd, mijn speelgoed aan een ander kind, hier is het...je mag het hebben." Met die laatste woorden keert ze muzikaal ook weer terug naar het begin. Het laatste couplet is muzikaal gezien een herhaling van het eerste couplet. Prachtig is de tegenmelodie in de hobo. Het creëren van treffende tegenmelodieën was een van de karakteristieke en sterke punten van Harry Bannink. De slotwoorden markeren de uitzonderlijke kwaliteiten, het gevoel voor drama, het psychologisch inlevingsgevoel van van Annie MG Schmidt: "Maar een ding vraag ik je: Maak het niet stuk."

Het resultaat mag er zijn

Was Bannink in de regel vlot met het muzikaal invullen van de teksten die hij toegestuurd kreeg, dit lied kostte hem 3 maanden tijd om te voltooien. Die tijd is hem denk ik gaan zitten in de opbouw van de muziek op een tekst die allerlei uiteenlopende fasen van menselijke gevoelens doorloopt. Het resultaat mag er zijn. Hij laat zowel de woorden als de muziek ademen en versmelten in een natuurlijke stemverheffing met een even natuurlijk ritmisch verloop. De melodievoering wordt bepaald door korte eenvoudige motieven. Ook harmonisch en qua tegenmelodieën voelt de muzikale begeleiding van de melodiezetting zowel passend als verrassend aan. Een meesterwerk, dat ook nu nog aanspreekt.

John Valk Specialist Media 

Lees de muzikale analyse van 'Vluchten kan niet meer' elders op deze blog:

  • Annie M.G. Schmidt, mijn muze (hier ook een lijst van alle bladmuziekuitgaven van het werk van Harry Bannink, alle te vinden in de collectie van Bibliotheek Rotterdam)

Weinig bekend met muziektheorie ? lees mijn blogs over:

Tip! Beluister de podcast van Gijs Groenteman in zijn speurtocht naar het geheim van de muziek van Harry Bannink. Hij gaat daarvoor in gesprek met zangers, producers, tekstschrijvers, muzikanten, die met hem samengewerkt hadden.  

Raadpleeg voor boeken, cd's, video's over het werk en leven van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink de catalogus van Bibliotheek Rotterdam

Uitgelicht:

Lees verder

Bladmuziek in Bibliotheek Rotterdam

Bladmuziek in Bibliotheek Rotterdam

Geschreven door John Valk

Onlangs vertelde Wibi Soerjadi dat hij in zijn jeugd vaak bladmuziek leende bij Bibliotheek Rotterdam. Dit inspireerde John Valk om een blog te schrijven over de voordelen van onze bladmuziekafdeling, ook in deze tijd van internet.

Onlangs was pianist Wibi Soerjadi te gast in het tv-programma Podium Witteman. Op onnavolgbaar subtiele wijze bracht hij een door Bach bewerkt deel uit een hoboconcert van Alessandro Marcello ten gehore. Op de vraag hoe hij zich als elfjarige zo snel had weten te ontwikkelen tot pianist van wereldformaat antwoordde hij onder andere dat hij, in de jaren 80, vaak naar Bibliotheek Rotterdam ging om daar zoveel mogelijk bladmuziek te lenen. Voor mij, in die jaren een startend bibliothecaris, vormde dit aanleiding om via deze blog een beeld te geven van de nog steeds bijzondere collectie bladmuziek van Bibliotheek Rotterdam en wat die collectie in deze tijd betekent van internet, digitale bronnen van bladmuziek voor de muzikant van nu.

Bladmuziek

Bibliotheek Rotterdam beschikt al sinds oudsher over een brede collectie bladmuziek en was één van de eerste openbare bibliotheken die zich in de jaren 70 ook ging richten op populaire muziek. In het streven naar 'volksverheffing paste tot die tijd vooral 'het aanbieden van klassieke muziek. Werd een boek in de oude bibliotheekvestiging alleen op aanvraag uit het magazijn gehaald, muzikanten konden vrijelijk snuffelen in de collectie bladmuziek. Deze collectie kun je het beste karakteriseren als breed. Voor bijna elk muziekinstrument of combinatie van muziekinstrumenten; van piccolo tot big band; van makkelijk tot moeilijk speelbare stukken; orginele stukken en bewerkingen; van speelmuziek tot oefeningen; cursussen, met of zonder audiocd en dat in alle mogelijke vormen en genres, van hoboconcert tot tango. 

Je zou je de vraag kunnen stellen, kijkend naar wat je op het internet aantreft aan bladmuziek, wat de meerwaarde is van het aanbieden van fysieke bladmuziek. Het voordeel van bladmuziek is dat je het met een abonnement van de bibliotheek gratis kunt lenen. Ook kun je als bibliotheeklid, voor het geval je in Bibliotheek Rotterdam niet vindt wat je zoekt, tegen een laag tarief bladmuziek aanvragen uit andere bibliotheken. Op internet betaal je vaak voor een enkele uitgave of moet je je abonneren op een dienst als Scribd. Ook komt het meer dan eens voor dat je als klant aangewezen bent op de bibliotheek, omdat uitgaven niet meer leverbaar zijn via de muziekhandel.

Bladmuziek op internet of via de bibliotheek?

Ik hoor wel eens geluiden als: "je kunt alles digitaal vinden op het internet". Hoewel er veel auteursrechtelijk beschermd materiaal al dan niet illegaal op internet zwerft, is het vaak lastig zoeken en zijn veel uitgaven nog steeds alleen in fysieke vorm beschikbaar. Dat geldt nog meer voor oefenmateriaal, waarbij de vele instructiefilmpjes en ook masterclasses op YouTube de rol van het oefenboek lijken te hebben overgenomen. Dankzij de uitvinding van de computer en vooral de tablet ben je niet altijd meer aangewezen op papieren uitgaven en krijgt de bladmuziek extra functionaliteit in de vorm van afspeelmogelijkheden, opties om de bladmuziek te transponeren of te bewerken, aantekeningen te maken en deze te delen. Hoewel er al vele jaren apps bestaan waarmee je bladmuziek zichtbaar kunt maken op een tablet, zie je net zoals bij ebooks, dat vooral de oudere generatie toch nog steeds de voorkeur geeft aan papier, dat het 'altijd doet’.

Ben je geïnteresseerd in bronnen van digitale bladmuziek, kijk dan naar dit overzicht. Voordeel van een collectie als die van Bibliotheek Rotterdam, met uitwijkmogelijkheden naar landelijke collecties via de catalogus, is dat je veel meer overzicht hebt en dat je ter plekke veel gerichter kunt zoeken op genre, moeilijkheidsgraad, instrumentsoort of ensemblevorm.

Zoeken in de bibliotheekcatalogus

Helaas biedt de webcatalogus op deze pagina onvoldoende toegang tot onze bladmuziekcollectie en zijn afzonderlijke titels van bundels via de website niet doorzoekbaar. Echter een bezoek aan de bibliotheek waar medewerkers je kunnen helpen met zoeken en kunnen adviseren levert gezien de enorme omvang van de collectie bijna altijd resultaat op. En je bent niet de eerste klant, die mocht het niet anders kunnen de gezochte muziek komt voorzingen. Bijzonder is dat je in de catalogus ook digitale bladmuziek, in pdf-formaat, tegenkomt uit de Petrucci-bibliotheek. Het gaat daarbij om uitgaven van klassieke muziek waarop geen auteursrecht (meer) berust.

De collectie van bibliotheek Rottterdam

Naast standaardrepertoire, zoals sonates van Beethoven of een songbook van een bekende popgroep, vind je in de collectie ook bijzonder materiaal zoals muziek voor ‘close harmony’ zangstemmen, muziek voor schoolensembles met losse partijen of arrangementen voor Big Band, waar binnen de regio veel gebruik van wordt gemaakt. Als je op zoek bent naar Nederlandse liedjes, zowel oud als nieuw, kijk dan in de songtitelcatalogus.

Met dank aan de NTR, de redactie van Podium Witteman die met het vrijgeven van het interview op Youtube deze blog mede mogelijk hebben gemaakt.

John Valk

Specialist Media Bibliotheek Rotterdam

Lees verder

De westerse muziek kende ooit ook kwarttonen

De westerse muziek kende ooit ook kwarttonen

Geschreven door John Valk

Lang werd er gedacht dat westerse muziek alleen met halve toonafstanden werkte, maar recent is uit onderzoek gebleken dat in de Middeleeuwen ook gebruik werd gemaakt van kwarttonen, die je ook aantreft in Arabische muziek. 
Als wij zingen of een instrument bespelen dan is een zogenaamde halvetoonsafstand de minimale sprong die je in toonhoogte naar beneden of omhoog maakt. Althans, je denkt dat dat geldt voor de westerse muziek die we kennen door de eeuwen heen. In onder andere Arabische muziek zijn nog kleinere toonsafstanden heel gewoon. Wat blijkt nu? In de middeleeuwen, in kerkelijke Gregoriaanse gezangen, was het gebruik van microtonen, oftewel kwarttonen, heel gewoon. Denk daarbij aan een toon die nog tussen een aangrenzende witte en een zwarte toets zit bij de piano, bijvoorbeeld tussen een c en een cis.

Musicoloog / mediëvist Leo Lousberg

Musicoloog en mediëvist Leo Lousberg toonde onlangs in zijn promotieonderzoek aan dat het gebruik van kwarttonen of microtonen wijdverbreid was en dat je ze aantreft daar waar de tekst benadrukt moest worden. In onderstaande afbeelding zie je een stukje Latijnse tekst waarop gezongen werd. Men kende in die tijd nog niet ons huidige notenschrift, dat veel eenduidiger de lengte en hoogte van achtereenvolgende tonen aangaf. De tekens die je boven de tekst ziet worden ‘neumen’ genoemd en dienen meer als geheugensteun dan als exacte aanwijzing voor uitvoering. De haakachtige figuren (rode pijlen) wijzen op die microtonen.

Leo Lousberg toont aan dat je ze op plekken vindt waar iets benadrukt moest worden, bijvoorbeeld bij woorden als 'smeken', 'respect', 'angst', 'schrik' of 'prijzen'.

Microtonen

Hoewel bronnen wijzen op de aanwezigheid van deze microtonen, vormde de groeiende belangstelling voor het Gregoriaans vanaf de restauratie van het katholicisme na de Franse revolutie begin 19e eeuw geen reden microtonen ook daadwerkelijk te gebruiken. Het zou allemaal te 'Arabisch' klinken en niet passen binnen de Europese beschaving, waar vooral de gelijkzwevende stemming op dat moment maatgevend was voor de muziek. En ook toen het Vaticaan op een gegeven moment vond dat de gezangen meegezongen moesten konden worden door de parochieleden viel het debat stil rond het gebruik van microtonen. Daarbij moet aangetekend worden, dat de middeleeuwse volksmuziek hoogstwaarschijnlijk ook microtonen gekend heeft.


Gregoriaans gezang zonder microtonen:

 

Een gezang van koptische Egyptenaren, mét kwarttonen/microtonen:


Vind op Muziekweb meer informatie over het Gregoriaans met een overzicht van cd's, dvd's te beluisteren en te lenen in de bibliotheek. 

Links:

Lees verder

Jonge kinderen verkennen geluiden en maken muziek op de tablet of smartphone

Jonge kinderen verkennen geluiden en maken muziek op de tablet of smartphone

Geschreven door John Valk

Op Youtube zijn talloze filmpjes te vinden met op tablets en smartphone surfende baby’s en peuters. Tikken en vegen lijkt een tweede natuur geworden te zijn. De baby is voor app-ontwikkelaars een belangrijke lucratieve doelgroep geworden. Daarbij wordt niet geschroomd te pas en te onpas educatieve kwaliteiten toe te schrijven aan de apps. Applicaties op zichzelf zijn natuurlijk niet educatief. De toegevoegde waarde zit in de manier waarop ze binnen de opvoeding worden ingezet naast, of als aanvulling op, andere activiteiten. Over verantwoorde beeldschermtijd bestaan nog geen onderzoeken met sluitende pedagogisch verantwoorde maatstaven (Volkskrant, 20 februari en Nu.nl).

Apps, voornamelijk voor de iPad

In de afgelopen jaren heb ik regelmatig aandacht besteed aan apps waarmee je als opvoeder jonge kinderen op een actieve manier geluiden van instrumenten kunt laten verkennen en op een eenvoudige manier muziekstukken kunt laten maken. Mijn speurtocht naar wat baby’s of peuters leuk zouden kunnen vinden aan min of meer muzikale apps voor tablets leidde tot het volgende lijstje. Bezitters van een Android gestuurde tablet of smartphone (bijvoorbeeld een Samsung) zullen wellicht teleurgesteld zijn. De meeste apps zijn alleen geschikt voor een iPad of iPhone. Kinderen worden aangespoord om via het aantikken van instrumenten, of door de tablet of smartphone te bewegen muziek te maken.

Aanbevolen wordt, mede omdat ze van Engelstalige makelij zijn, ze onder begeleiding of toezicht te gebruiken:

  • BabyConcert
    Geïnspireerd op de babyconcerten, kun je samen met je kind een wereld van muziek en geluid ontdekken. Aan de hand van 3 thema’s – zee, regen en jungle – komt er een scala aan liedjes, geluiden en soundscapes voorbij. Bovendien kun je liedjes nazingen, en zelfs opnemen. Voor baby''s vanaf 4 maanden samen met de ouders (recensie)

  • Loopimal (iPad - £2.99)
    Met deze app kun je kinderen op een speelse manier kennis laten maken met muzikale bouwstenen als beat, ritme, melodie, tempo, etc. en creëren muzikale patronen door het aaneenrijgen van muzikale blokken. Daarmee zetten ze gelijk dierfigueren in bewegingen, waardoor animatie en muziek met elkaar gekoppeld worden. 

  • Music Sparkles – Musical Instruments Collection (iPad - gratis)
    Kinderen maken op een aansprekende manier kennis met het bespelen muziekinstrumenten als xylofoon, trommels en raken daarmee vertrouwd met ritme, melodie, akkoorden, begeleiding, etc. 

  • Sesame Street Makes Music (iPad - £2.99)
    Muziek maken met Ernie, Elmo het Cookie monster op verschillende instrumenten om vooral te leren hoe ritme werkt. 

  • Musical Me! HD - by Duck Duck Moose  (iPad - gratis )
    Op een melodie als ‘altijd is kortjakje ziek’ leren kinderen spelenderwijs wat melodie, ritme is.

  • Baby dj
    De titel spreekt voor zich, bekijk het demofilmpje.

  • Toca band (Android , iPad)
    In deze app sleep je gekke muzikanten naar een bepaalde plek op het podium. Afhankelijk van waar ze opgesteld staan maken ze muziek, wat samen een grappig resultaat oplevert. Niet voor de allerjongsten, ook niet met een specifiek leerdoel, maar wel gewoon aansprekend en leuk digitaal speelgoed. 

  • Baby rattle (AndroidiPad)
    Een digitale rammelaar met bewegende kleurrijke figuren en geluiden.

  • Sound Touch (AndroidiPad)
    De app leert kinderen een verband te leren leggen tussen afbeeldingen van muziekinstrumenten, dieren, voertuigen, voorwerpen (360 in totaal) en de daarbij horende geluiden.

  • Monster Chorus (iPad)
    Tik op de monsters en laat ze zingen.

  • MorphWiz (iPad)
    Dit programma wordt aanbevolen in een Duits artikel. De 'Universität der Künstete' te Berlijn kent zelfs al enige jaren een ‘leerstoel’ „Appmusik – Formen musikalischer Praxis mit Apps” , welke zich richt op muziekesthetische en muziekpedagogische vragen, waarbij de onderzoeksresultaten zowel in het formele als niet formele onderwijs toepasbaar zijn. Voor wie de Duitse taal beheerst, lees een interessant artikel op de website van deze leerstoel dat ingaat op wat muzikale apps kunnen betekenen voor de ontwikkeling van peuters op de kleuterschool. Het artikel stamt uit 2016, maar is nog steeds actueel en in verkorte vorm voor iPad en iPhonebezitters ook als iBook vanuit de iTunes store te downloaden. Het uitgebreide artikel gaat onder andere in op pedagogische aspecten, hoe apps in het reguliere muziekonderwijs te integreren, welke bijdrage ze kunnen leveren aan het muzikale vorming, wat de technische uitdagingen zijn, muzikale apps als leermiddel of als experimenteel laboratorium.


Bovenstaande toepassingen zijn in de vorm van apps bedoeld voor tablets en smartphones, waarbij de functionaliteit van het aanraakscherm het onderscheid maakt met applicaties voor de standaard computer of laptop. Google houdt zich bezig met een flink aantal interactieve experimenten binnen haar webbrowser Chrome, o.a. met Chrome Music Lab. Song Maker maakt daar onderdeel van uit en is een leuke manier ook voor kinderen om zelf liedjes te leren maken. Je hoeft daarbij niets te installeren, het werkt zolang je maar binnen Chrome blijft.
Wil je meer weten over Song Maker, bezoek dan de website van Want.nl

Lees verder

Een online orkest dirigeren met Semi-Conductor

Een online orkest dirigeren met Semi-Conductor

Geschreven door John Valk

Altijd al je eigen orkest willen dirigeren? De webtoepassing Semi-Conductor van Google maakt het mogelijk!

Om te voorkomen dat getalenteerde medewerkers met start-up-plannen vertrekken zette Google een paar jaar geleden intern een eigen ‘laboratorium’ op voor start-ups. ‘Semi-conductor’, een webtoepassing waarmee je een AI-strijkorkest dirigeert, is één van de recente creatieve voortbrengselen van de Australische tak van Google Creative Lab.

 

Via drie eenvoudige introductieplaatjes leer je hoe je met de juiste bewegingen kunt aangeven in welke mate je de virtuele muzikanten harder, zachter, sneller of trager wilt laten spelen. Ook leer je hoe je de strijkersgroepen afzonderlijk aanstuurt. Daarna geef je de browser toegang tot de de webcam en neem je plaats voor het strijkorkest om een van de populairste werken van Mozart in te zetten: Eine kleine Nachtmusik. In het begin komt het werk nog niet helemaal herkenbaar uit de speakers. Maar als je de noodzakelijke bewegingen eenmaal onder de knie hebt, kun je zorgen voor meer verfijnde tempowisselingen.

Semi-Conductor maakt gebruik van PoseNet, een machine-learningbibliotheek. PoseNet herkent welke houding iemand van de webcam inneemt. Met deze AI-technologie wil Google toepassingen ontwikkelen voor augmented reality, animatie en fitnessgebruik. In deze toepassing bedien je met je lichaam een algoritme dat honderden kleine audiobestanden van live opgenomen instrumenten aanspreekt. Alleen het applaus ontbreekt.

Mocht je ooit een bezoek brengen aan de stad Wenen, neem dan een ook kijkje in het ‘Haus der Musik’, waar je op ongeveer dezelfde manier een orkest kunt dirigeren. Bekijk een zelfgemaakt filmpje om een indruk te krijgen.

Lees verder

Arabische elementen in westerse muziek

Arabische elementen in westerse muziek

Geschreven door John Valk

Het onderscheid tussen westerse en niet-westerse muziek is veel minder voor de hand liggend dan we denken. Er zijn namelijk veel overeenkomsten en daarnaast hebben de twee werelden elkaar vaak beïnvloed. In deze blog lees je hier meer over. 

Wederzijdse beïnvloeding

In het beschrijven van onze muziekgeschiedenis wordt altijd onderscheid gemaakt tussen westerse en niet-westerse muziek. Op het oog in muzikaal opzicht totaal verschillende werelden. Maar bij het hanteren van deze twee begrippen wordt er zelden gesproken over de overeenkomsten of wederzijdse beïnvloeding. Ik denk dan vooral over muziek uit West-Europese landen en landen in het aangrenzende Noord-Afrika en Midden-Oosten. Bij nadere bestudering liggen ze dichter bij elkaar dan je zou vermoeden. Want wist je dat de oorspronkelijke Gregoriaanse muziek uit de Middeleeuwen en Europese volksmuziek net zoals de Arabische muziek ook microtonen kende? En dat de zeven kerktoonladdders uit diezelfde Middeleeuwen een oosters equivalant kennen in de zogenaamde makams? En dat veel ‘hinkende’ maatsoorten, die je in de volksmuziek van de Balkan aantreft deels afkomstig zijn uit het Oosten?  Dat onze huidige viool afstamt van de Oosterse rebec en rebab? Ook de luit en de gitaar kent Oosterse voorgangers. En dat het gebruik van do re mi fa sol…bij het benoemen van toonhoogtes misschien wel te herleiden valt tot het Arabische solmisatie systeem Durr-i-mufassel. 

Ook van de troubadourliederen wordt gezegd dat ze qua textuele inhoud, melodische en ritmische opbouw sterk beïnvloed zijn door Moorse poëzie en muziek op het Iberisch schiereiland ten tijde van het kalifaat van Córdoba (afbeelding links: christelijke en moorse muzikant). Algemeen bekend is dat dankzij de Arabieren bij de val van het Oost-Romeinse rijk, na de verovering van Constantinopel in 1453 veel wetenschappelijke kennis uit de Griekse en Romeinse oudheid bewaard is gebleven of dat nu betrekking had op bouwkunst of muziek. Het is dan ook niet vreemd te veronderstellen dat de Osmaanse cultuur ook veel elementen in zich heeft opgenomen uit de Byzanthijnse, Oud Griekse en Romeinse periode. Ook wetenschappers uit het kalifaat van de Abbasiden vertaalden veel muzikaal relevante oud Griekse teksten van Pythagoras, Euclides en Ptolemeus naar het Arabisch.  

Microtonen

Recent onderzoek laat zien, dat de kleinste toonhoogteverschillen in onderlinge melodietonen van Gregoriaanse gezangen niet bestonden uit een halve toon, zoals ook in de hedendaagse westerse muziek gebruikelijk is, maar uit nog kleinere afstanden van een kwarttoon. Je treft ze op plekken aan waar iets benadrukt moest worden, bijvoorbeeld bij woorden als 'smeken', 'respect', 'angst', 'schrik' of 'prijzen'. Hoewel bronnen wijzen op de aanwezigheid van deze microtonen, vormde de groeiende belangstelling voor het Gregoriaans vanaf de restauratie van het katholicisme na de Franse revolutie begin negentiende eeuw geen reden microtonen ook daadwerkelijk te gebruiken. Het zou allemaal te 'Arabisch' klinken en niet passen binnen de Europese beschaving, waar vooral de gelijkzwevende stemming op dat moment maatgevend was voor de muziek. In de jaren tachtig en negentig probeerde Wouter Swets met zijn ensemble Al-Farabi de overeenkomsten te laten horen tussen Gregoriaanse kerkmuziek en islamitische muziek. Wouter Swets heeft in zijn onderzoek naar oude muziek een wonderbaarlijke wederzijdse beïnvloeding ontdekt tussen de islamitische religieuze gezangen (de ilahiler) en de gregoriaanse hymnen. Hij heeft voorbeelden aangetroffen die als twee druppels water op elkaar lijken (zelfde makam, zelfde melodieloop enzovoort). Dit wordt duidelijk geïllustreerd op de CD van Al-Farabi: Sabâ kâr-i nâtik, ilâhîler. 

Oosterse toonladders

Er is één toonladder die de meeste mensen onmiddellijk herkennen als oriëntaals en dat is de ‘hidjaz’: D-Es-Fis-G-A-Bes-C-D. Deze wordt gebruikt in de Griekse muziek, in de klezmer, de flamenco en de Balkanmuziek of om welke muziek dan ook maar ook een oosters tintje te geven. ‘Zigeunertoonladder’ is de gebruikelijk benaming. Je hoort deze toonladder onder andere terug in het bekende joodse liedje ‘Hava nagila’. Deze oosterse tonen vormen slechts het topje van de ijsberg, het sleutelgat waardoor wij gluren naar een oneindig grote oriëntaalse muzikale wereld, de wereld van de makam. Makams horen bij de Turkse en de Arabische muziek en zijn in gebruik van Marokko tot Tadjikistan en van Bosnië tot Egypte. Ook de joodse sefardische (van oorsprong oud-Spaanse) muziek is sterk door de Arabische wereld beïnvloed en houdt zich ook aan de wetten van de makams. Een makam is niet alleen een toonladder, het is tevens een voorschift over hoe een melodie moet verlopen. (Een voorbeeld: “Eerst blijven hangen in de bovenste helft van de toonladder, vervolgens circuleren rond de ‘dominant’ – uitrusten halverwege de trap – en dan pas langzaam afdalen naar het lagere segment; daarna circuleren rond en eindigen op een vooraf afgesproken grondtoon”). Een makam is niet alleen een voorschrift voor componisten, maar voor iedereen die al improviserend muziek maakt. In het Westen kennen wij twee toonladders, majeur en mineur, waarbij majeur een vrolijk en mineur een meer verdrietig gevoel zou moeten geven. Het Oosten kent 150 verschillende makams en bijna evenveel verschillende toonladders. Al die makams hebben weer een andere gevoelswaarde. In de Middeleeuwen heeft Midden- en West-Europa ook veel meer toonladders gekend. Zij staan bekend als de ‘zeven kerktoonladders’. Het frappante is nu dat al die zeven kerktoonladders een oosters equivalent hebben in de makams. Wie zal zeggen of die toonladders van oost naar west zijn gereisd of misschien wel van west naar oost? Hier bestaat de kans dat elementen die wij als typisch oosters kwalificeren, tenminste voor een deel van westerse origine zijn.

Solmisatie

Solmiseren is de benaming voor het op relatieve toonnamen zingen van een melodie. Tot voor kort werd het op lagere scholen en muziekverenigingen gebruikt om melodieën door zang over te brengen waar geen muzieknotatie toegepast werd. Er wordt gebruik gemaakt van de Guidonische lettergrepen do-re-mi-fa-so-la-si-do in plaats van de benoeming van de tonen met de letters A t/m G.  Frapant is de overeenkomst met het bijna gelijk klinkende Arabische solmisatiesysteem dal-ra-mim-fa-sad-lam.

Ritmes

De Balkan neemt qua muzikale traditie een speciale plaats in binnen de westerse muziek. Bij het beluisteren van Balkanmuziek valt al snel het vreemde metrum op. Veel ‘scheve’ (hinkende) maatsoorten zijn afkomstig uit het oosten. Men zegt dat de 7/8 maat uit India komt. Uit Armenië en Iran komt de prachtige 10/8 maatsoort. In West-Turkije, Griekenland en Egypte is de 9/8 maat wijd verbreid. In de klassieke kunstmuziek komen de 9/4 en 10/4 maat regelmatig voor. Al deze maatsoorten zijn via de Turken ook op de Balkan beland. Maar in Bulgarije, Griekenland, Albanië en Macedonië maakt men het nog veel bonter. Daar kom je 5/8, 11/16, 13/16, 15/16, 18/16, 25/16 en zelfs 28/16 maatsoorten tegen. Het klinkt onwaarschijnlijker dan het is. De plaatselijke muzikanten en zangers gebruiken deze maatsoorten vrij vaak en regelmatig. Juist omdat deze hele vreemde maatsoorten in de Bulgaarse en Griekse afgelegen bergstreken voorkomen en niet in Turkije, moeten we aannemen dat de raarste maatsoorten authentiek des Balkans zijn. Omdat we niet over geschreven muziekbronnen van vóór 1300 beschikken, is het niet eenvoudig om vast te stellen welke ritmes uit het Oosten afkomstig zijn en welke niet. Wanneer we echter oude ritmische dichtregels als uitgangspunt nemen (bijvoorbeeld Homerus), staat vast dat in de (Griekse) oudheid wel degelijk hinkende maatsoorten zijn gebruikt. Het is dus heel aannemelijk dat veel van de scheve maatsoorten wel degelijk een Europese bron hebben. 

Muziekinstrumenten

Veel namen van westerse muziekinstrumenten lijken ontleend aan Arabische namen, terwijl tegelijkertijd veel muziekinstrumenten lijken af te stammen van instrumenten uit Noord Africa en het Midden Oosten: de luit is afgeleid van de oud, de rebec, een voorloper van onze huidige viool van de rebab, de gitaar van de qitara, de atabal (een type basdrum) van de al-tabl, de castanet van de kasatan. Net alleen de contacten die er bestonden tussen de verschillende bevolkingsgroepen op het Iberisch schiereiland, maar ook de kruistochten hebben geleid tot deze beïnvloeding.

Troubadours

De middeleeuwse singer songwriter was een niet strikt Europees fenomeen. Met name van de Andalusische muziek en poëzie wordt gedacht dat deze de basis heeft gelegd voor de kunst van de troubadours. Wetenschappers zien overeenkomsten tussen vastgelegde vormen , gebruikt in Arabische muziek en poëzie zoals muwashsah en zajal en wereldlijke vormen, zoals toegepast binnen de Spaanse Cantiga. Er wordt zelfs gedacht, dat Willem de 9e van Aquitanië (afbeelding links), een van de oudste troubadours, vier Arabische  teksten letterlijk vertaalde. Luister naar zijn muziek:

Lees verder

Annie M.G. Schmidt, mijn muze

Annie M.G. Schmidt, mijn muze

Geschreven door John Valk

Wie denkt aan liedjes als ‘Vluchten kan niet meer’ ‘Ja zuster, nee zuster’, zal daar misschien in eerste instantie de naam van Annie MG Schmidt aan vastkoppelen. De kracht van die liedjes zit vooral in de ijzersterke combinatie van tekst en muziek. ‘Mijn muze’ zo noemde componist Harry Bannink (1929-1999) haar. Annie M.G. Schmidt was waarschijnlijk zijn meest favoriete leverancier van teksten. De verjaardag van Annie M.G. Schmidt op 20 mei is een mooie gelegenheid om de samenwerking tussen hen onder de loupe te nemen. Ik wil me daarbij vooral richten op de onnavolgbare manier waarop Bannink haar teksten en gedichten van muziek voorzag.

Toonzetter

Harry Bannink was misschien wel de meest talentvolle liedjesschrijver die Nederland ooit heeft voortgebracht. Hij wist een constante kwaliteit te handhaven in een onwaarschijnlijk groot aantal van meer dan 3.000 liedjes die hij schreef op teksten van onder andere Annie M.G. Schmidt en Willem Wilmink. Bannink kon, zo liet hij zichzelf weleens ontvallen, geen teksten lezen zonder daarbij muziek te horen. De qualificatie ‘componist’ was volgens hemzelf dan ook niet echt van toepassing. Hij noemde zichzelf bij voorkeur ‘toonzetter’. Henny Vrienten, die in de laatste jaren tot aan zijn dood nauw met hem samenwerkte, vroeg Bannink eens, benieuwd naar het geheim van zijn gave, hoe hij nu eigenlijk te werk ging met het op muziek zetten van teksten. Het antwoord was misschien wel even voor de hand liggend als simpel: lees jezelf de tekst hardop voor, dan komt de muziek vanzelf.

De gave van Harry Bannink

Bij Bannink word je bij bijna elk lied gegrepen door de uitzonderlijke kwaliteit. Waar zit dat in? In ieder geval kun je stellen dat zijn muziek op een geheel eigen wijze geheel in dienst staat van de tekst. Deze volgt nauwgezet het natuurlijke ritme van de tekst, de adempauzes, de accenten, de natuurlijke stemverheffingen wanneer je de tekst zou voorlezen. En die teksten of gedichten hoefden voor hem niet in een strak kloppend metrisch schema verpakt te zijn, zoals bij Annie M.G. Schmidt vaak het geval was. Het was voor hem juist een uitdaging oplossingen te vinden voor onregelmatigheden en afwijkingen in het metrum van de tekst. Dat en de vaak rebelse ondertoon van haar teksten tekende de verwantschap tussen Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink.

Maar wat maakt zijn muziek afgezet tegen de pakkende teksten van bijvoorbeeld Annie MG Schmidt zo sterk? Wat een goede componist laat uitsteken boven de middelmaat, is denk ik, dat hij deels leunt op wat bij luisteraars min of meer bekend in de oren klinkt en daar op onverwachte momenten of wanneer de tekst daarom vraagt, net iets (bijna ongemerkt) van afwijkt, in metrisch, ritmisch en/of harmonisch opzicht. Dat zie je in bijna alle door Harry Bannink op muziek gezette teksten terug.  En je hoort ook wel eens, dat een lied pas sterk is als de melodie in je hoofd blijft hangen en als je het makkelijk na kunt zingen. Eenvoud is dan vaak het sleutelwoord, zo ook bij Bannink. Hoewel Bannink een begenadigd jazzpianist was, waar het gebruik van ingewikkelde akkoorden niet ongewoon is, gebruikte hij die over het algemeen niet in zijn arrangementen. De samenstelling van de akkoorden, die je hoort in zijn muziek,  is over het algemeen eenvoudig. De akkoordprogressies en omschakelingen naar andere toonsoorten klinken tegelijkertijd voor de hand liggend en verrassend.  

Vluchten kan niet meer

Om de kwaliteit van Banninks creativiteit in het muzikaal inkleden van een tekst proberen te omschrijven wil ik in deze blogs nader inzomen op ‘Vluchten kan niet meer’, het dramatisch hoogtepunt uit de musical 'En nu naar bed', op een tekst van Annie MG Schmidt. Ik wil niet beweren dat ik met deze analyse de kern van zijn uitzonderlijke vakmanschap raak. Ik hoop wel dat de muzikale ingrediënten en de voor hem zo typerende bereidingswijze enigszins blootgelegd te hebben.

Hieronder het gehele nummer 'Vluchten kan niet meer' gezongen door Frans Halsema en Jenny Arean:

 

Ik noemde net al het sleutelwoord ‘eenvoud’. Dat is naast muzikaal tekstbegrip zeker van toepassing op het lied ‘Vluchten kan niet meer’. In een korte instrumentale inleiding van vier maten herhaalt een kort motief zichzelf een paar keer binnen een Fm (F mineur/kleine terts setting).

 

De gebruikte noten keren in een andere melodieuze wending terug in het hierop volgende muzikale hoofdthema, ingezet door de twee zangers in een dalende melodieuze lijn van slechts drie noten As, G en F: Vluchten kan niet meer. Het onderliggende akkoord is Fm (F mineur/kleine terts, zie voor uitleg mijn blog Toonladders en akkoorden) en tegelijkertijd het grondakkoord in de gelijkname toonsoort. De twee stemmen zijn door het hele stuk heen volkomen gelijkwaardig. Een mineur/kleine terts-setting ligt ook voor de hand. Wij zijn zo ingesteld dat we muziek in een mineurtoonsoort meestal associëren met iets droevigs. Probeer die eerste zin maar eens binnen de tonen van een F majeur/grote terts akkoord te zingen; de tekst klinkt gelijk veel opener en dat wilde Bannink denk ik niet.

 

Dat geeft ook minder uiting aan de fatalistische ondertoon van de tekst. Misschien wat ver gezocht, maar Bach gebruikte aan het begin van de bekende aria uit de Mattheus Passion ‘Erbarme dich’, omgerekend naar deze toonsoort dezelfde vier noten. Kijk en luister naar het voorbeeld hieronder:

 

Na het statement met de tekst Vluchten kan niet meer’ stijgt de melodische lijn meer terug naar de begintoon van het hoofdthema, de Ab, oftewel de terts binnen de Fm-toonsoort, met de versterkende tekst ‘k Zou niet weten hoe’. Daarna gaat de 4/4-maat bijna ongemerkt over in een 3/4-maat met een akkoordwisseling van Fm naar het ver weg liggende Eb om de vraag ‘hoever moet je gaan' te ondersteunen. Daarin openbaart zich onder andere meesterschap, die subtiele muzikale verwerking van de tekst.

 

De toon van de tekst verandert vervolgens van het statement ‘vluchten kan niet meer’ en de vraag ‘hoever moet je gaan?' via een dominant C7-akkoord  naar Fm in een antwoord met onmogelijke soms tijdgebonden (ontbladeringslanden (Vietnam)) bestemmingen. Die dragen allemaal eenzelfde muzikaal motief met af en toe een kleine uithaal naar de hoogte. Bij ‘stranden’ lost de muziek via Bb7 op naar Eb onder ‘Hoe ver moet je gaan’ . Dan herhaalt hij het statement ‘Vluchten kan niet meer’ maar dan in een hele andere muzikale sfeer dan aan het begin, via C7 naar F. Die woorden klinken nu in een majeur/grote terts-setting veel opener dan aan het begin (Fmin/kleine terts). Hij verlaat even de aarde met de tekst ‘Zelfs de maan staat vol met kruiwagentjes en op Venus zijn instrumenten…’ door om te schakelen naar de majeur/grote terts toonsoort F. Dat geeft gelijk een heel andere sfeer. Ook vinden hier wat frequenter akkoordwisselingen plaats.

 

Na de tekst 'en op de aarde zingt de laatste vogel in de laatste lente' keert hij muzikaal gezien abrupt weer terug naar Fm in een 4/4-maatsoort, waarmee het begin nog eens wordt herhaald: ‘Vluchten kan niet meer ‘met de toevoeging van de ogenschijnlijk geruststellende tekst ‘schuilen alleen nog wel, schuilen bij elkaar’, dat muzikaal verbeeld wordt met weer een onderliggend mineur/kleine terts akkoord (Fm).


In de herhaling zien we dezelfde muzikale opbouw zoals ik hierboven heb geschetst. Mooi hoe Bannink tegen het eind in de maatwisseling van 4/4 naar 3/4, de melodie van de tekst ‘We maken ons eigen alternatiefje’ in triolen laat afspelen. Op die laatste tekstregel creëert hij een 5 maten durende spanning met de onderliggende dominant, een C7-akkoord om uiteindelijk op het basisakkoord Fm terug te keren.

 

Er volgen tot slot alleen nog de fatalistische, melancholieke en berustende woorden ‘vluchten kan niet meer’ in een einde aangevende opeenvolging van de slotmaten met respectievelijk een C7 en Fm akkoord (spanning-ontspanning). 

Oorspronkelijk had Annie MG Schmidt hier ‘Vluchten hoeft niet meer’ in gedachten. Nog vóór de premiere van de musical ‘En nu naar bed’, op het laatste moment veranderde zij dat nog. Vluchten hoeft niet meer, dat gaf nog hoop. “Ik vind dit zo kinderachtig. Het moet gewoon vluchten kán niet meer zijn’', vond Annie. Dat maakt het fatalistisch. Zangeres Jenny Arean reageerde geschokt: "Ik vond het verschrikkelijk, heb lopen janken in de gang boven Carré, maar wist dat ze gelijk had."   

Verder lezen 

  • Harry Bannink, toonzetter door Toon Ouwehand

    Eerbetoon aan Harry Bannink, de Nederlandse componist die liedjes schreef voor Willem Wilmink, Annie M.G. Schmidt en honderden liedjes voor Sesamstraat.

    Read more

  • Anna: het leven van Annie MG Schmidt door Annejet van der Zijl

    Anna is het meeslepende en inspirerende verhaal van een vrouw die in haar jeugd eigenlijk niets mee had, maar er toch in slaagde om alles uit haar leven te halen: Annie M.G. Schmidt. Op basis van een schat aan nieuw materiaal reconstrueerde Annejet van der Zijl de lotgevallen van de nog steeds immens populaire schrijfster: de hardnekkige zoektocht naar liefde, de onstuimige opgang tot ’s lands ‘schaduwkoningin’ en het roerige en soms inktzwarte persoonlijk leven achter de roem. Maar vooral wordt duidelijk hoe Annies humor en levensmoed door dit alles heen overeind bleef – tot letterlijk haar einde aan toe.

    Read more

Bladmuziek van Harry Bannink

Van de meer dan 3.000 liedjes die Harry Bannink schreef, is slechts een fractie uitgegeven op bladmuziek. Bibliotheek Rotterdam heeft door de jaren heen zoveel mogelijk proberen te verzamelen:

Tip! Beluister de podcast van Gijs Groenteman in zijn speurtocht naar het geheim van de muziek van Harry Bannink. Hij gaat daarvoor in gesprek met zangers, producers, tekstschrijvers, muzikanten, die met hem samengewerkt hadden.  

Liedtekst 'Vluchten kan niet meer'

Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten hoe
Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waar naar toe
Hoe ver moet je gaan
De verre landen zijn oorlogslanden
Veiligheidsraadvergaderingslanden, ontbladeringslanden, toeristenstranden
Hoe ver moet je gaan
Vluchten kan niet meer

Zelfs de maan staat vol met kruiwagentjes en op Venus zijn instrumenten
En op aarde zingt de laatste vogel in de laatste lente

Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waar
Schuilen alleen nog wel, schuilen bij elkaar
Vluchten kan niet meer
Vluchten kan niet meer

Vluchten kan niet meer, heeft geen enkele zin
Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waarin
Hoe ver moet je gaan
In zaken of werk, of in discipline
In Yin of in Yang of in heroine
In status en auto en geldverdienen
Hoever moet je gaan
Vluchten kan niet meer

Hier in Holland sterft de laatste vlinder op de allerlaatste bloem
En alle muziek die overblijft is de supersonische boem

Vluchten kan niet meer, 'k zou niet weten waar
Schuilen kan nog wel, heel dicht bij elkaar
We maken ons eigen alternatiefje
Met of zonder boterbriefje
M'n liefje, m'n liefje, wat wil je nog meer
Vluchten kan niet meer
Vluchten kan niet meer

Lees verder

Het orkest ontleed via de iPad

Het orkest ontleed via de iPad

Geschreven door John Valk

Met behulp van moderne technologie hoef je tegenwoordig niet meer naar de concertzaal om te snappen hoe een orkest werkt. 

Orkesten lijken veel meer dan vroeger naar de mensen toe te komen in plaats van af te wachten in de concertzaal. Ook het aanboren van nieuwe doelgroepen, zoals het Rotterdams Philharmonisch met de Arabic Symphonic Night onlangs probeert te realiseren schept een breder maatschappelijk draagvlak. Initiatieven als het populaire programma Maestro zorgen voor meer inzicht in de werking van een orkest. En ook de voor de iPad gemaakte app ‘het Orkest’ draagt bij aan de verdieping van de muzikale belevenis van orkestmuziek; het doorgronden van het soms complexe samenspel van al die verschillende instrumenten.

De multimediale mogelijkheden van de iPad worden hiervoor volledig ingezet. Die bestaan uit een uitgebalanceerde combinatie van visuele en auditieve elementen. Het hoofdonderdeel bevat videoopnames van uitvoeringen*, waarbij partituur meeloopt met de muziek. Daarbij heb je continue een grafisch totaalbeeld van welke instrumenten in aktie zijn.  Er is bij elk muziekstuk audio-commentaar of ondertiteling oproepbaar. Daarnaast kun je je verdiepen in de werking van elk instrument. Op een andere plek lichten de muzikanten hun rol in het orkest toe. Uitgebreid is de informatie over de gespeelde stukken, geschreven door Mark Swed, muziekcriticus van de LA Times. Beheersing van de Engelse taal is dus wel handig. Kijk naar de videodemo:

Introducing The Orchestra for iPad from Touch Press on Vimeo.

Uitgevoerde muziek, fragmenten van:

• Haydn: Symfonie nr. 6
• Beethoven: Symfonie nr. 5
• Berlioz: Symphonie fantastique
• Debussy: Prélude à l'après-midi d'un faune
• Mahler: Symfonie nr. 6
• Stravinsky: L'Oiseau de Feu
• Lutosławski: Concert voor orkest
• Salonen: Violin Concerto

John Valk, Specialist Media Bibliotheek Rotterdam

Lees verder

Als slechtziende toch nog bladmuziek kunnen blijven lezen

Als slechtziende toch nog bladmuziek kunnen blijven lezen

Geschreven door John Valk

Viseo

Wat zijn de mogelijkheden voor slechtziende- en blinde mensen die willen blijven musiceren?
Visio zet zich als expertisecentrum met voorlichting, adviezen en presentaties al vele jaren in voor slechtziende en blinde mensen. Op de website van Visio staat ook handige informatie over wat de mogelijkheden zijn voor mensen, die met een visuele beperking zonder al te veel belemmeringen willen blijven musiceren. Visio heeft een digitaal kennisportaal waarin een aparte tegel is opgenomen voor het maken van muziek.

De Syphony app

Als je deze tegel aanklikt kun je verder navigeren naar allerlei artikelen met praktische tips, waaronder 'Blind bladmuziek maken met Symphony app'. In een eerdere blog kwam de app Symphony aan de orde. Met deze app kun je op je iPhone of iPad muziek componeren in reguliere bladmuzieknotatie, of bestaande muziek bewerken. De app is geschikt voor blinden en slechtzienden doordat er gebruik gemaakt wordt van VoiceOver. Op de website van Visio kun je hiervoor een stap-voor-stap-handleiding downloaden. Naast toepassingen voor bladmuziek tref je in het kennisportaal ook handige tips aan om bijvoorbeeld je instrument te stemmen zonder op het scherm te hoeven kijken.

Daarnaast kom je bij het doornemen van het kennisportaal ook meer algemene artikelen tegen, bijvoorbeeld ‘Bladmuziek vergroten op de iPad, hoe werkt dat. Kortom, voor heel veel vragen rond het musiceren met visuele beperkingen biedt de website van Visio heldere praktische antwoorden en adviezen. 

Oplossingen

Mark Stovers is ICT-trainer/adviseur bij Koninklijke Visio. Hij heeft zich vele jaren verdiept in de problemen die muzikanten ondervinden door slechtziendheid en blindheid. Aan hem vroeg ik wat zijn ervaringen zijn. “Er is relatief weinig kennis bij onze doelgroep mensen met een visuele beperking over de mogelijkheden die ICT anno 2018 kan bieden voor muziekbeoefening. Men weet het niet of het is ingewikkeld. Wanneer we eenmaal op zoek gaan naar een visuele of auditieve oplossing kan men erg enthousiast worden, zeker als we tot een oplossing komen. Dit is overigens niet altijd het geval. Soms komen we tot een deeloplossing of men moet toch op zoek naar een andere manier van  musiceren”, aldus Marc Stovers.

Welke vragen, die je krijgt, hebben de overhand? Stovers: “De meest gestelde vraag gaat over bladmuziek kunnen lezen en dan met name vergroten. Het gaat niet alleen om instrumentalisten (piano, fluit), maar met name ook om mensen die in een koor zingen. We zien zowel blinden als slechtzienden die aansluiting zoeken, bijvoorbeeld in een koor. Jongeren hebben nog wel eens interesse in muziek mixen, DAW- of DJ-toepassingen.”

Krijg je ook nog wel eens feedback? Stovers: “Ja als het iemand lukt om te kunnen (blijven) musiceren. Waarbij het sociale aspect ook een rol speelt: men kan mee blijven doen. Soms kan hierbij hulp uit de directe (muziek)omgeving juist de doorslag geven."

Kom je nog wel eens bijzondere gevallen tegen? Stovers: “Elk geval is uniek en elke oplossing is uniek. Wat mij raakt is als mensen met reguliere apps of programma's direct de aansluiting kunnen vinden met "goedzienden", zonder dat er bijvoorbeeld speciale programma's of omzettingen in braille gemaakt hoeven worden. Het is heel mooi dat dat bestaat maar het schept toch ook weer afstand."

Meer weten?

Verkeer je in een situatie waarin je ondanks slechtziendheid of blindheid wilt blijven musiceren of ken je iemand met die beperking en je wilt weten wat er allemaal mogelijk is, ga dan naar de website van Visio en het kennisportaal.

Lees verder

© 2019 - Bibliotheek Rotterdam

Voer uw gebruikersnaam / pasnummer en wachtwoord in.